Osoba niepełnosprawna to osoba, której sprawność fizyczna, psychiczna lub umysłowa trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia życie codzienne, naukę, pracę oraz pełnienie ról społecznych, zgodnie z normami prawnymi i zwyczajowymi.

System orzekania o niepełnosprawności osób w Polsce jest zawiły i mało czytelny. Obowiązujące przepisy prawne, w zależności kiedy się ukazały, używają różnego nazewnictwa do tych samych osób niepełnosprawnych. Istnieją stopnie niepełnosprawności, grupy inwalidzkie, opisowe określenia niepełnosprawności stosowane przez ZUS. Niepełnosprawność była i jest orzekana przez różne instytucje i dla różnych celów. Najważniejsze z nich to:

I.A. Powiatowe Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności
orzekają niepełnosprawność osób dorosłych dla celów poza rentowych i przyznają im stopień niepełnosprawności. Od 1.01.2002 r. orzekają również niepełnosprawność dzieci. Obowiązują trzy stopnie niepełnosprawności:

  • znaczny,
  • umiarkowany,
  • lekki.
  1. Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

  2. Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych.

  3. Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.
     
  4. Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.
     
  5. Zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, o której mowa w ust. 1 lub 2, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach:
    1. przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej;
    2. zatrudnienia w formie telepracy.
       
  6. Kontrolę w zakresie spełniania warunku, o którym mowa w ust. 5 pkt 1, przeprowadza Państwowa Inspekcja Pracy.

 

Rodzaje niepełnosprawności oznaczane są według ustalonych kodów:

Kod / symbol

Schorzenia przyporządkowane kodowi

01-U

upośledzenie umysłowe

02-P

choroby psychiczne

03-L

zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu

04-O

choroby narządu wzroku

05-R

upośledzenie narządu ruchu

06-E

epilepsja

07-S

choroby układu oddechowego i krążenia

08-T

choroby układu pokarmowego

09-M

choroby układu moczowo - płciowego

10-N

choroby neurologiczne

11-I

inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego

12-C

całościowe zaburzenia rozwojowe

 

I. B.Niepełnosprawność dzieci.

Osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.

Niepełnosprawności dzieci, bez przyznawania stopienia niepełnosprawności, orzekają Powiatowe Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności.

TRYB ODWOŁANIA: od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności istnieje dwustopniowy system odwoławczy. Od orzeczenia Zespołu Powiatowego przysługuje odwołanie do Wojewódzkiego, a do tego ostatniego do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

 

II. Lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
orzeka dla celu ustalenia prawa do renty. Osobom niepełnosprawnym lekarz orzecznik ZUS orzeka:

  1. całkowitą niezdolności do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji - traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
  2. całkowitą niezdolność do pracy - traktowane jest na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
  3. częściową niezdolności do pracy oraz celowość przekwalifikowania - traktowane jest na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

TRYB ODWOŁANIA: od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

 

III. Lekarz rzeczoznawca Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
orzeka o stałej albo długotrwałej niezdolności do pracy osób w gospodarstwie rolnym i uznaje je za niepełnosprawne, z tym że:

  1. osoby, którym przysługuje zasiłek pielęgnacyjny, traktuje się jako zaliczone do znacznego stopnia niepełnosprawności,
  2. pozostałe osoby traktuje się jako zaliczone do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

TRYB ODWOŁANIA: od decyzji KRUS przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

 

IV. Do 1998 r. istniały Komisje Inwalidztwa i Zatrudnienia,
jednak ich orzeczenia są nadal aktualne i obowiązują jeśli zostały wydane na okres stały. Osoby niepełnosprawne KIZ-y zaliczały do jednej z trzech grup inwalidów:

  1. I grupy - jest równoznaczna ze znacznym stopniem niepełnosprawności,
  2. II grupy - jest równoznaczna z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności,
  3. III grupy - jest równoznaczna z lekkim stopniem niepełnosprawności.

Równoważność zapisów stopni niepełnosprawności w obecnym i byłym systemie orzecznictwa przedstawia poniższa tabela.

Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności

Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS

Orzeczenie Komisji Inwalidztwa i Zatrudnienia (KIZ)

Orzeczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS)

znaczny stopień niepełnosprawności

całkowita niezdolność do pracy oraz samodzielnej egzystencji

I grupa inwalidzka

osoby o stałej lub długotrwałej niezdolności do pracy, którym przysługuje zasiłek pielęgnacyjny

umiarkowany stopień niepełnosprawności

całkowita niezdolność do pracy

II grupa inwalidzka

brak

lekki stopień niepełnosprawności

częściowa niezdolność do pracy lub celowość przekwalifikowania zawodowego

III grupa inwalidzka

pozostałe osoby o stałej lub długotrwałej niezdolności do pracy

 

Źródło: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z2011 r. Nr 127, poz. 721 z późn. zm.), ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 z późn. zm.), ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), rozporządzenie MGPiPS z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1328).

 

 

Poradnik został utworzony w ramach projektu Prowadzenie Ośrodków Informacji i Poradnictwa dla Osób Niepełnosprawnych 2015 dofinansowanego przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Informacjeo sejmiku

Wrocławski Sejmik Osób Niepełnosprawnych

KRS 0000150294

tel. 71 / 344 17 34

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

ZAPRASZAMY
w dni robocze od 10.00 do 16.00

PORADY PRAWNE
wtorek- piątek
od 10.00 do 15.00
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Współpracujemy z:

JWW 090331_prtime_logo_medium vermeiren